Home Geschiedenis

 

De geschiedenis van Sint Nicolaas.

Tot aan de Negentiende eeuw is er over de geschiedenis van het feest van
Sint-Nicolaas maar weinig bekend. Er is weinig onderzoek gedaan naar hoe
het feest zich in de loop der eeuwen heeft ontwikkeld. Wel hebben onderzoekers
 zich afgevraagd vanaf ongeveer de negentiende eeuw waarom een(Rooms Katholiek)
 Heilig feest ook buiten de kerken om zo’n groot feest bleek te zijn. Sommigen
onderzoekers dachten de verklaring te vinden in de mogelijke invloed van
oud-Germaanse elementen in het feest zonder dat ze daar aanwijsbare bronnen voor
 hadden. Andere onderzoekers hebben op grond van historisch, literair en
kunsthistorisch bronnenmateriaal vooral gewezen op de rol van de verering van
de heilige Nicolaas op kloosterscholen bij de verspreiding van het feest.
En weer andere onderzoekers hebben de ontwikkeling in de opvattingen over
de opvoeding onderzocht.

 

 sinterklaasplaatje036

Nicolaas
Over het leven van Nicolaas is maar weinig
bekend. Hij was in de vierde eeuw bisschop
van Myra in Klein-Azië (dit is nu het Zuidwesten
van Turkije). In de zesde eeuw werd hij als heilige
vereerd in het Byzantijnse Rijk en in de tiende
eeuw ook in het westen. In de elfde eeuw werden
zijn relieken naar Bari (Italië) overgebracht, werd zijn bestaan
over heel West-Europa verspreid. De vele wonderverhalen die na zijn dood rond zijn leven ontstonden, maakten Nicolaas tot beschermheilige van alle mogelijke groepen in de samenleving (zeelieden, kooplieden, ongehuwde vrouwen, kinderen, enz.).

imagesCAMR86DL

Door het verhaal: dat hij drie kinderen, die door een slager waren geslacht en in een pekelvat waren gestopt, weer tot leven wekte, werd hij de beschermheilige van kinderen;

de legende dat hij drie meisjes redde van de prostitutie door tot drie keer toe 's nachts heimelijk een zak met goud door het raam te werpen (als bruidsschat) bezorgde hem het patronaat van ongehuwde meisjes en hoeren.

Het traditionele verhaal wat aan kinderen wordt verteld is over de bezoeken ’s nachts van Sint-Nicolaas waarin hij geschenken komt brengen.

Patroon van zeevaarders werd Nicolaas door de vele wonder verhalen over zijn bijstand aan schippers in nood. Zo werd Sint-Nicolaas een populaire Heilige aan wie talrijke kerken werden gewijd en die in veel plaatsen in Europa werd vereerd.

Middeleeuwen

Op middeleeuwse kloosterscholen werd de feestdag van Sint-Nicolaas gevierd door de leerlingen. In de dertiende eeuw werd Nicolaas in Noord-Frankrijk als patroon van schoolkinderen en als opvoeder van de jeugd vereerd. Tijdens het Sinterklaas feest 'verscheen' de heilige in een mirakelspel aan de kinderen, hij bracht geschenken aan hardwerkende kinderen en liet de luie leerlingen links liggen. Soms gingen de leerlingen zelf als verklede bisschoppen de straat op om om geld te bedelen, dit wat niet gewaardeerd kon worden. Via de kloosterscholen hebben deze schoolfeesten zich verder verspreid.

Uit Nederlandse bronnen (zoals Dordrecht veertiende eeuw; Utrecht vijftiende en zestiende eeuw) vermelden tractaties aan schoolkinderen en koorknapen, zo ook aan de armen op de feestdag van Sint-Nicolaas. In andere bronnen wordt de viering op straat, buiten kerk en klooster, beschreven. Net als op vele andere belangrijke kerkelijke feestdagen werden tijdens het Sint-Nicolaasfeest markten en kermissen gehouden. Daar schonken de kinderen en jeugdigen elkaar harten van suikergoed. In die tijd werd ook al de schoen gezet en kon een geheimzinnige hand lekkernijen strooien in huiselijke kring.

oud 2

 

oud 3

Zestiende- en zeventiende eeuw

Na de Reformatie werd door de gereformeerde kerk een verbod opgelegd voor de kerkelijke viering van dit Rooms-Katholieke Heiligenfeest. Helaas hadden deze pogingen van predikanten en stadsbesturen om het feest op straat en thuis tegen te gaan (wegens wanordelijkheid en verkwisting) weinig effect, zo blijkt uit de vele verboden. De reden voor het voortbestaan van het Sinterklaas feest is door onderzoekers wel aangevoerd dat de overheid niet al te streng optrad omdat ze om economische redenen belang had bij rust. Ook omdat het feest al een te grote plaats had in het huiselijk leven van de stedelingen.

  

oud 1

Achttiende- en negentiende eeuw

In de periode van half Zeventiende eeuw tot half achtiende eeuw werden vanuit rijkere gezinnen pogingen ondernomen het Sinterklaasfeest beschaafd te krijgen. De welgestelde personen wilde af van het straat feest van Sint-Nicolaas vanwege de economische achteruitgang en verval. Daar tegenover stimuleerde zij juist wel de huiselijke viering. Het feest werd gebruikt om kinderen aan te sporen tot hard werken op school en tot het goed luisteren naar de ouders in ruil voor een klein cadeautje van Sint-Nicolaas. Kinderen die lui waren of hun ouders tegen spraken werden gestraft. Het Sinterklaas werd een feest voor de strenge ouders en opvoeders.

Rond 1850 kreeg de huidige viering in Nederland vorm, onder andere door het bekende prentenboekje (van Jan Schenkman). Hierin werd de bestaande en nieuwe vorm, en dan spreken we bijvoorbeeld over de aankomst van Sinterklaas uit Spanje, zijn intocht in de stad, de bezoeken aan school, de pakjesavond. Later werden in de prentenboekjes ook nog liedjes toegevoegd. De nieuwe Sinterklaasviering, zoals die door Schenkman werd afgebeeld, vond voorlopig alleen nog in de steden plaats.

 

Twintigste eeuw

Tot laat in de twintigste eeuw was het niet gewoon voor iedereen om pakjesavond te vieren. Pakjesavond was een stedelijk verschijnsel dat op het platteland bijna niet voorkwam. In de dorpen werd er wel eens een schoen (meestal een klomp gezet) en nog wat lekkers voor Amerigo, maar alleen in de rijkere gezinnen was het pakjesavond en kwam de Sint ook zelf op bezoek. Later kwam de Sint ook op de scholen, deze scholen gebruikten Sinterklaas als ondersteuning van de opvoeding. Door de Sint op school te laten komen en of thuis kwam er ook een eind aan de wilde vormen van sinterklaasvieren die vaak op het platteland voorkwamen zoals: het klaasjagen of sunteklaaslopen. De jeugd trok verkleed en onder veel kabaal, met zwarte gemaakte gezichten langs de huizen. Daar vroegen ze naar stoute kinderen, die daar erg bang van werden, ze strooiden pepernoten en vroegen heel brutaal om geld of wat lekkers. Daardoor groeide er verzet aan het begin van de twintigste eeuw tegen dit wilde gedoe dat als bedelen overkwam. Hiermee starte de tijd van de beschaafde Sinterklaas.

Aan het eind van de twintigste eeuw starten volwassenen onderling cadeautjes met surprises en gedichten uit te wisselen, waardoor zij steeds meer bij het feest betrokken raakten. Zo werd er dus meer aandacht besteed aan intochten en schoolfeesten. Zo ontstond het eerste landelijke Sinterklaas gevoel rond het feest, dat nog extra versterkt werd doordat de intochten van de Sint uitgezonden werden op televisie zo vanaf de jaren zestig.

Sinds 1930 wordt Sinterklaas ook ingezet voor de commerciële handel. Deze speelde in op de al opkomende viering van het feest, met als gevolg de veranderingen in de opvattingen over de opvoeding. In de toenemende gelijke gezinsverhoudingen gingen nu ook kinderen ouders cadeautjes geven. Tegelijk veranderde de Sint van een strenge opvoeder tot een 'lieve' Sint die ook stoute kinderen beloont. 

 

 

 

006